Rechter geeft overheid vrijbrief voor ongelimiteerd verspreiden van desinformatie

De rechtbank Midden-Nederland heeft uitspraak gedaan in de zaak UTR35/6779. Eiser Marien Abspoel heeft beroep aangetekend tegen een beslissing van het Waterschap Zuiderzeeland op een vergunningsaanvraag van gemeente Almere.

De kern van het bezwaar is dat het Waterschap misleidende informatie publiceert over de vergunning, waardoor het lijkt alsof de vergunning kilometers bij bewoners vandaan speelt. Dit is niet voor het eerst. Er lijkt een structureel patroon, waarbij het Waterschap Zuiderzeeland en gemeente Almere vergunningen publiceren met verkeerde locatiegegevens. Er is een overduidelijk belang voor de gemeente om bezwaar van omwonenden te ontlopen. Bewoners controleren vergunningen via een app van officiële bekendmakingen die een notificatie stuurt over vergunningen in de buurt. Als de notificatie onjuiste informatie bevat over de locatie dan meent de burger dat deze vergunning niet relevant is voor hem en zijn directe omgeving. Maar dat is allerminst het geval. Omdat het een patroon is rijst het sterke vermoeden dat overheden (in dit geval gemeente Almere en het Waterschap Zuiderzeeland) bewust verkeerde of vage locatieaanduidingen gebruiken om te vermijden dat direct omwonenden bezwaar aantekenen.

Dat is uiteraard een zeer kwalijke zaak. Burgers worden zo in hun democratische recht belemmerd. Bovendien wordt de lokale kennis van burgers niet benut om fouten en onzorgvuldigheden uit de vergunningen op te sporen en te corrigeren.

De uitspraak van de rechter is opmerkelijk, omdat de rechter in feite ook constateert dat de locatieaanduiding niet correct is, of tenminste onduidelijk, maar dat het helemaal geen enkel verschil maakt voor de rechter of een locatieaanduiding klopt of niet. Er wordt wel verwezen naar jurisprudentie dat een vergunning van kracht blijft ondanks verkeerde informatie, maar er wordt helemaal niet gezocht naar jurisprudentie hoever een publicatie naast de waarheid mag zijn totdat de publicatie en daarmee de vergunning onrechtmatig is verleend.

Daarmee verleent de rechter in feite een vrijbrief aan overheden om ongelimiteerd onjuiste informatie over vergunningen te verstrekken. En er is al een duidelijk patroon te zien van veelvuldig onjuist gepubliceerde vergunningen. Het lijkt erop – maar dat is natuurlijk niet te bewijzen – dat overheden bewust desinformatie verspreiden om bezwaar en beroep tegen vergunningen te ontlopen. Dat is een perverse ontwikkeling, en de ongenuanceerdheid van deze gerechtelijke uitspraak maakt dat officiële bekendmakingen en locatiegegevens in feite een onbruikbaar middel zijn geworden voor burgers om zich te informeren over vergunningen in hun buurt.

Dit specifieke geval: graven van watergangen: Abspoel heeft bezwaar aangetekend tegen het graven van een watergang direct langs zijn perceel, waarbij schade ontstaat aan bomen, bosrand, en ontwatering van het gebied dreigt. Hiernaast staat een foto van het bospad, dat laat zien dat er helemaal geen ruimte is voor een watergang zonder rigoreuze snoei en kap voor zowel de bosstrook als de bomen op onze grond.

Het gaat over het graven van watergangen in een groot gebied, de wijk Oosterwold in Almere. In de vergunning is een gebied genoemd dat heel groot is, zo’n 17 vierkante kilometer, waar de gemeente in samenwerking met Staatsbosbeheer watergangen zou gaan graven.

En de aanduiding in de vergunning is ook tekstueel onzorgvuldig zo wordt de Ibisweg genoemd als afgrenzing, maar de Ibisweg loopt helemaal niet in Almere maar alleen in Zeewolde.

Overheden moeten verleende vergunningen publiceren via officiële bekendmakingen, of in dit geval het Waterschapsblad 20690. Belangstellenden kunnen kennis nemen van verleende vergunningen. Vaak is de aanduiding heel algemeen. Een burger kan dan via officiële bekendmakingen aanvullende informatie vinden (in de linker kolom). Dan krijg je een locatie te zien waarop deze vergunning betrekking heeft. Als deze locatie bij jou in de buurt is, kan je de vergunning opvragen en eventueel bezwaar aantekenen.

Het Waterschap heeft de vergunning van gemeente Almere gepubliceerd met onderstaande locatie aanduiding:

In vrijwel alle gevallen, zoals bij een vergunning voor een huis staat er op de kaart een stip waar het huis komt. Ook het Waterschap publiceert doorgaans een locatieaanduiding met een blauwe streep, die de te graven watergang aanduidt. Maar wat zijn eigenlijk de strepen die in dit figuur zijn ingetekend? Ik dacht dat het watergangen waren waarover de vergunning gaat. Pas na het verlopen van de bezwaartermijn bleek dat deze locatieaanduiding helemaal niet aangeeft waar de watergangen gegraven worden. Ook na de rechtszaak blijft het lang onduidelijk wat de blauwe strepen eigenlijk aanduiden. De rechter heeft ondanks de expliciete vragen van de eiser hierop niet doorgevraagd.

Wat staat er eigenlijk op deze locatieaanduiding?

Bij nadere analyse (na afloop van de rechtzaak) is het meest plausibel dat het Waterschap in de grafische weergave helemaal niet heeft geprobeerd om het gebied te beschrijven waar de watergangen gegraven worden, maar de wegen die vanwege verbreding voor het waterschap aanleiding zijn geweest om compensatie van waterberging te eisen aan de andere overheid: gemeente Almere. Dat verklaart ook waarom er her en der lijnen zijn ingetekend die geen contact maken met andere lijnen, en dat sommige lijnen uitsteken en dus niet een gebied kunnen aanduiden.

Maar het opnemen van deze wegen in de officiële bekendmaking is een ernstige fout. Want bij officiële bekendmakingen gaat het erom burgers en andere belanghebbenden te attenderen op vergunningen die impact hebben op hun directe omgeving. Daarom zou de vergunningsverlener altijd de locatie moeten aanwijzen, waar de verandering in de omgeving terecht komen, in dit geval dus direct langs het perceel van Abspoel, en zo ongeveer een kilometer verwijderd van alle lijnen die op het plaatje staan afgebeeld.

Als het Waterschap echt het gebied had willen aanduiden, dan hadden ze een gearceerd vlak moeten intekenen. Dat wordt ook bij verschillende vergunningen gedaan. Maar hier dus niet.

De vergunningverlener moet niet afbeelden welke wegen of andere landschappelijke elementen de aanleiding zijn voor een maatregel ter compensatie van verharding. Want die aanleiding is totaal niet relevant voor wie dan ook deze officiële bekendmaking leest. Dit is een categorische fout!

Desinformatie loont!

De rechter zegt dus nu eigenlijk: het doet er niet toe welke locatiegegevens de overheid publiceert. Alles is goed, en de burger had maar beter moeten opletten. Maar dat gaat eraan voorbij dat overheden de burger misleiden (bewust of onbewust). En omdat er een patroon is met tientallen voorbeelden van verkeerd opgegeven locaties is het zeer waarschijnlijk dat overheden gebruik maken van deze onverschilligheid van de rechter. Het doet er niet toe betekent in de praktijk voor de gemeente en het waterschap: er wacht een beloning voor het publiceren van zoveel mogelijk desinformatie: Als de burger niet geattendeerd wordt, hoef je geen bezwaar te behandelen. En als burgers te boek staan als lastig, dan is er niemand in de gemeente of het Waterschap die deze onzorgvuldigheid zal corrigeren. Wat telt is de hoeveelheid werk die de overheid heeft aan een vergunning. Bezwaar en beroep zijn lastig en kosten tijd, geld en doorlooptijd. Maar de kwaliteit van de gebiedsinrichting is in het geding, en het is de vraag of deze ‘beloning’ opweegt tegen de schade in de vorm van slechte gebiedsontwikkeling, slecht doordachte vergunningen en verlies van vertrouwen in overheden.

Over de plannen van de gemeente Almere

Almere wil watergangen graven, ook waar dit ten koste gaat van een veelgebruikt wandelpad, en een prachtige bosrand waarover alle bezoekers (ook bobo's van alle overheden) hebben gezegd: dit is precies zoals Oosterwold bedoeld is. Ook zullen boven van ons perceel worden beschadigd, en feitelijk zal de hele gezonde bosrand verdwijnen om plaats te maken voor een beheerpad. Ook heeft het Waterschap geen enkele voorwaarde of voorschrift gesteld aan de inrichting van de watergangen, zodat, zoals op veel plekken in Oosterwold ontwatering van het gebied dreigt. Er is geen ruimte geweest om deze negatieve gevolgen van de plannen te wegen en de belangen van bewoners mee te nemen. Het idee dat dit proces een insteek is van overheden die bewust desinformatie verspreiden is ondraaglijk.

Het experiment Oosterwold

Tegelijkertijd wordt van de burgers steeds meer participatie verwacht. Dat is in het extreme het geval in de wijk Oosterwold in Almere. Oosterwold is begonnen als experimentele, organische gebiedsontwikkeling waarbij de overheid volgend zou zijn op de initiatieven van bewoners. Daar leggen bewoners wegen aan, nutsvoorzieningen, waterberging, natuur, publieke ruimte, natuur. Zij stellen hun perceel open voor bezoekers.

Als de overheid vervolgens in hun directe omgeving voorzieningen afbreekt, zoals de toegankelijkheid van een bosrand en kappen van bomen, zonder dat ze kans hebben gekregen om hierover in gesprek te gaan en bezwaar aan te tekenen tegen de onherstelbare schade die dat teweeg brengt, dan is die overheid onbetrouwbaar. Sterker nog, dan zijn we in een repressieve autoritaire samenleving beland.

De rechtelijke uitspraak schept een precedent: meer desinformatie!

En omdat deze rechtelijke uitspraak nieuw is, is dit weer een startpunt voor nog meer verregaande desinformatie en buitenspel zetten van  burgers. Wat moeten we doen? Iedere vergunning opvragen, ook als die meer dan een kilometer bij je huis vandaan ligt? Daar zijn we te fatsoenlijk voor, want we willen geen hindermacht zijn. Maar de gemeente en het Waterschap tonen zich hier wel als hindermacht, en de rechter geeft hiervoor een vrijbrief af in deze uitspraak. Met de participatie is ook het experiment Oosterwold hierbij ten dode opgeschreven.